Cuộc đua tài sản số: Tốc độ không còn là yếu tố quyết định

Ở giai đoạn thị trường chưa chính danh, lợi thế thường thuộc về người đi nhanh. Nhưng khi luật chơi bắt đầu được thiết kế, logic thị trường thay đổi hoàn toàn. Lợi thế không còn thuộc về người chạy nhanh nhất, mà thuộc về người xây được hạ tầng, kiểm soát được rủi ro và vận hành được ở quy mô lớn.

Chính danh hóa tài sản số

Có những giai đoạn thị trường không ồn ào, không bùng nổ, nhưng lại quyết định trật tự của cả một thập kỷ phía trước. Theo tôi, thị trường tài sản số tại Việt Nam đang ở đúng thời điểm đó.

Việt Nam, cũng như nhiều thị trường khác, sau nhiều năm vận hành trong vùng xám, tài sản số đang dần được nhìn nhận như một cấu phần của nền kinh tế số, thay vì chỉ là hoạt động đầu cơ bên lề. Khi khung pháp lý bắt đầu được nghiên cứu và thiết kế, đã đến lúc cuộc chơi thay đổi. Và trong sự thay đổi đó, startup công nghệ không còn đứng ngoài, mà đang bước vào trung tâm của thị trường với một vai trò hoàn toàn mới.

Theo các báo cáo quốc tế giai đoạn 2023–2024, Việt Nam liên tục nằm trong Top 5 quốc gia có mức độ chấp nhận tài sản số cao nhất thế giới. Ước tính có khoảng 16–20 triệu người Việt Nam đã từng hoặc đang nắm giữ tài sản số dưới nhiều hình thức khác nhau.

Về dòng tiền, tổng giá trị giao dịch tài sản số liên quan đến người dùng Việt Nam mỗi năm dao động 200–300 tỷ USD, tùy chu kỳ thị trường. Quy mô này tương đương, thậm chí vượt nhiều phân khúc tài chính truyền thống trong nước.

Điều đáng lưu ý là hơn 70% khối lượng giao dịch vẫn diễn ra trên các nền tảng nước ngoài. Điều này đồng nghĩa với việc dữ liệu người dùng, phí giao dịch, lợi nhuận, năng lực công nghệ và kinh nghiệm vận hành đang chảy ra ngoài hệ thống tài chính nội địa.

Vì vậy, câu chuyện tài sản số không còn là “có nên hay không”, mà là làm sao để giữ dòng tiền, giữ dữ liệu và giữ năng lực công nghệ ở lại trong nền kinh tế Việt Nam.

Ởgiai đoạn thị trường chưa chính danh, lợi thế thường thuộc về người đi nhanh. Đi nhanh nghĩa là chấp nhận rủi ro cao, tận dụng khoảng trống pháp lý, thử nghiệm mô hình chưa được kiểm chứng. Nhưng khi luật chơi bắt đầu được thiết kế, logic thị trường thay đổi hoàn toàn. Lợi thế không còn thuộc về người chạy nhanh nhất, mà thuộc về người xây được hạ tầng, kiểm soát được rủi ro và vận hành được ở quy mô lớn.

Từ kinh nghiệm thực tế và từ những hoạt động trên thị trường hiện nay, theo tôi, cuộc chơi tài sản số hiện nay không còn là sân chơi của những lời hứa lợi nhuận ngắn hạn, mà đây là sân chơi của hạ tầng.

Hạ tầng tài sản số không dành cho “vốn nóng”

Blockchain chỉ là lớp nền kỹ thuật. Một thị trường tài sản số chính danh cần nhiều lớp hạ tầng vận hành phía sau. Theo kinh nghiệm của tôi, có sáu lớp hạ tầng cốt lõi quyết định việc thị trường có thể phát triển bền vững hay không. Cụ thể:

Thứ nhất, hạ tầng định danh và tuân thủ như: eKYC, AML, giám sát nguồn tiền. Khi thị trường chính danh, chi phí tuân thủ có thể chiếm 10–20% chi phí vận hành, nhưng đây là điều kiện bắt buộc để kết nối ngân hàng và mở rộng quy mô.

Thứ hai, hạ tầng lưu ký và bảo mật như: custody, MPC, phân quyền nội bộ, audit trail và bảo hiểm rủi ro. Khi tài sản số không còn chỉ do cá nhân nắm giữ mà bắt đầu được các tổ chức tham gia sâu hơn, trọng tâm không còn nằm ở việc giao dịch thuận tiện, mà chuyển sang yêu cầu bảo vệ tài sản một cách an toàn và bền vững.

Thứ ba, hạ tầng on-ramp và off-ramp, cho phép người dùng chuyển đổi qua lại giữa tiền pháp định và tài sản số. Tại những thị trường đã được chính danh, đây thường là mảng mang lại nguồn thu ổn định và bền vững nhất, bởi nhu cầu chuyển đổi tiền tệ diễn ra thường xuyên.

Thứ tư, hạ tầng dữ liệu và giám sát thị trường như: theo dõi giao dịch thời gian thực, phát hiện thao túng và báo cáo theo chuẩn cho cơ quan quản lý. Một thị trường không có giám sát sẽ sớm tự phá hủy mình.

Thứ năm, hạ tầng chuẩn hóa tài sản và sản phẩm, đặc biệt quan trọng với token hóa tài sản thật (RWA). Không có chuẩn hóa pháp lý và quyền lợi, RWA chỉ dừng ở mức thử nghiệm.

Cuối cùng, hạ tầng trải nghiệm và bảo vệ người dùng như: cảnh báo rủi ro, phân loại nhà đầu tư, minh bạch thông tin. Khi số lượng người dùng lên đến hàng chục triệu, đây là điều kiện sống còn.

Hạ tầng không phải là mảnh đất của dòng tiền đầu cơ. Theo quan sát của tôi, các nhà đầu tư cho hạ tầng tài sản số thường đến từ ba nhóm. Thứ nhất là doanh nghiệp công nghệ nội địa có lợi thế hiểu thị trường và tầm nhìn dài hạn. Thứ hai là quỹ đầu tư chiến lược chấp nhận hoàn vốn chậm để đổi lấy vị thế nền tảng. Thứ ba là doanh nghiệp nhà nước trong các mảng hạ tầng quốc gia như định danh, dữ liệu và thanh toán. Thực tế, hệ sinh thái blockchain Việt Nam đã có những đội đi trước theo hướng này, tập trung xây nền thay vì chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.

Cơ hội cho startup công nghệ Việt

Cơ hội cho startup không nằm ở việc tạo thêm tài sản đầu cơ, mà nằm ở việc giải quyết các bài toán hệ thống.

Sáu mảng có tiềm năng dài hạn gồm: RegTech và định danh, custody và bảo mật, on-ramp và thanh toán, token hóa tài sản thật (RWA), hạ tầng giám sát thị trường, và giáo dục tài chính gắn với bảo vệ người dùng. Đây đều là các mảng B2B rõ ràng, nhu cầu dài hạn và khả năng tạo doanh thu bền vững.

Đáng chú ý, so với các trung tâm như Singapore, Hàn Quốc hay UAE, Việt Nam có một lợi thế đặc biệt: đang ở giai đoạn luật chơi được thiết kế, chưa đóng khung cứng. Cửa cho startup mới vẫn còn rộng. Chi phí thử nghiệm thấp hơn, không gian đổi mới còn lớn.

Nhưng “cánh cửa” này không mở mãi. Nếu Việt Nam chậm chuẩn hóa, cái giá phải trả sẽ là dòng tiền tiếp tục chảy ra nước ngoài, startup nội địa mất cơ hội, rủi ro xã hội gia tăng và chi phí quản lý tăng cao.

Như vậy có thể thấy, thị trường tài sản số không còn là câu chuyện của tương lai xa mà đang hiện diện và tác động trực tiếp đến dòng tiền, hành vi đầu tư và an toàn tài chính của hàng chục triệu người Việt Nam.

Vấn đề không còn là có tham gia hay không, mà là tham gia bằng cách nào. Nếu đi bằng con đường ngắn hạn, thị trường sẽ tiếp tục trả học phí bằng rủi ro và mất niềm tin. Nhưng nếu đi bằng con đường hạ tầng, chuẩn hóa và kỷ luật, tài sản số có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới cho kinh tế số Việt Nam. Trong giai đoạn bản lề này, người đi nhanh chưa chắc thắng mà người xây dựng nền tảng mới là người ở lại và có cơ hội đi tiếp.

Theo ông Eric Vương
Đồng Sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Quỹ Đầu tư Khởi nghiệp Sáng tạo FUNDGO