How do digital millionaires make money?

Không chỉ nhờ đầu cơ, tài sản triệu USD của các doanh nhân Việt trong lĩnh vực tài sản số được hình thành từ các sản phẩm công nghệ.

Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có mức độ tham gia kinh tế số và tài sản số cao tại châu Á. Ước tính có khoảng 15–20 triệu người Việt từng hoặc đang tham gia giao dịch tài sản số, với tổng giá trị giao dịch hàng năm lên tới hàng trăm tỷ USD nếu tính cả các nền tảng quốc tế. Những con số này cho thấy tài sản số không còn là lĩnh vực thử nghiệm, mà đã trở thành một cấu phần quan trọng của nền kinh tế, mở ra những con đường tích lũy tài sản hoàn toàn mới.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, một bộ phận doanh nhân công nghệ tại Việt Nam đang hình thành khối tài sản trị giá hàng triệu, thậm chí chục triệu USD. Điều đáng chú ý là phần lớn tài sản này không đến từ các thương vụ “đánh nhanh thắng nhanh”, mà được tích lũy thông qua sản phẩm công nghệ, hạ tầng số và các hệ thống tài chính vận hành bền bỉ theo thời gian.

Đây không phải là hiện tượng cá biệt, mà phản ánh một sự dịch chuyển sâu sắc của cấu trúc tài sản – từ hữu hình sang công nghệ, dữ liệu và quyền sở hữu hệ thống.

Có nhiều mô hình mà các doanh nhân công nghệ tiếp cận. Một mô hình phổ biến là phát triển sản phẩm công nghệ hướng tới thị trường toàn cầu. Hiểu một cách đơn giản, doanh nghiệp có thể đặt trụ sở tại Việt Nam, nhưng sản phẩm được thiết kế để phục vụ người dùng trên toàn thế giới. Giá trị tài sản của nhà sáng lập không nằm ở lợi nhuận từng năm, mà ở quyền sở hữu công nghệ và hệ sinh thái sản phẩm.

Sky Mavis – công ty đứng sau Axie Infinity – là một ví dụ tiêu biểu. Ngay từ đầu, Axie Infinity không được xây dựng cho riêng thị trường Việt Nam, mà hướng tới cộng đồng người chơi toàn cầu. Giá trị tài sản của nhà sáng lập đến từ việc sở hữu công nghệ game, hệ sinh thái NFT và hạ tầng blockchain riêng, được phản ánh qua các vòng gọi vốn quốc tế với tổng giá trị hơn 150 triệu USD.

Một mô hình khác là xây dựng hạ tầng và hệ sinh thái tài chính số. Nếu sản phẩm công nghệ giống như “bán hàng”, thì hạ tầng giống như “xây đường” cho dòng tiền và giao dịch đi qua. Những doanh nghiệp này thường thu phí nhỏ trên mỗi giao dịch, nhưng hưởng lợi từ quy mô thị trường ngày càng lớn.

Trong lĩnh vực blockchain, Coin98 và Kyber Network là những ví dụ đáng chú ý. Coin98 phát triển ví và công cụ giúp người dùng tiếp cận nhiều blockchain khác nhau, trong khi Kyber Network xây dựng hạ tầng thanh khoản cho giao dịch tài sản số. Tài sản của đội ngũ sáng lập được tích lũy thông qua quyền sở hữu hệ sinh thái, thay vì các khoản lợi nhuận ngắn hạn.

Bên cạnh đó là các mô hình tài chính B2B và dữ liệu, ít được truyền thông nhắc đến nhưng có tính bền vững cao. Các doanh nghiệp như Bassal Pay tập trung vào thanh toán và quyết toán xuyên biên giới cho doanh nghiệp, còn Trusting Social ứng dụng AI và dữ liệu lớn để chấm điểm tín dụng cho các tổ chức tài chính tại nhiều quốc gia. Với những mô hình này, tài sản hình thành từ hợp đồng dài hạn, dữ liệu tích lũy và khả năng mở rộng hạ tầng.

Có một thực tế là dù đã hình thành những khối tài sản lớn, nhiều doanh nhân tài sản số tại Việt Nam vẫn chưa xuất hiện trên các bảng xếp hạng tài sản truyền thống. Nguyên nhân không phải vì họ không tồn tại, mà vì tài sản của họ chủ yếu nằm ở cổ phần công ty tư nhân, quyền sở hữu công nghệ hoặc token – những tài sản khó định giá tại một thời điểm cố định và chưa được niêm yết công khai.

Tuy vậy, trong giới công nghệ và đầu tư, những cái tên này là có thật và được công nhận thông qua các vòng gọi vốn, định giá doanh nghiệp và vai trò của họ trong hệ sinh thái. Có thể nói, tài sản đã hình thành, nhưng hệ thống đo lường và ghi nhận của xã hội vẫn đang đi sau thực tế.

Eric Vuong
Đồng sáng lập kiêm Tổng giám đốc Quỹ Đầu tư Khởi nghiệp Sáng tạo FUNDGO